Μια άλλη πρόταση για την Αντιγόνη

  ΜΕ ΟΧΗΜΑ ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ

  Πριν δύο χρόνια,μια Αυγουστιάτικη νύχτα είδα στον ύπνο μου πως η "Αντιγόνη" απεχθανόταν το αυγό και το μάρμαρο.  Το τι σημαίνει για μένα αυτό το όνειρο δεν είναι το ζητούμενο, το ζητούμενο είναι να χρησιμοποίησω το όνειρο αυτό σαν αφορμή και ερέθισμα για άλλους που μέσα απο τη γλώσσα του προσωπικού και συλλογικού ασυνείδητου να μπορέσουν να φέρουν στην επιφάνεια,να βιώσουν και να εκφράσουν δικά τους αισθήματα και συναισθήματα.(Η ομάδα θα μπορούσε να αποτελείται και απο ενήλικες και ο χώρος να μην αφορά σχολικό περιβάλλον)  

    

       Περιγραφή

        Α' ΦΑΣΗ

Τα άτομα της ομάδας, με κλειστά μάτια, είναι ξαπλωμένα σε εμβρυακή στάση  σε απόλυτο σκοτάδι.Μετα απο λίγο ο εμψυχωτής αρχίζει να τους βάζει στη διαδικασία να νιώθουν οτι ο καθένας τους είναι ένα "αυγό".Αρχίζουν και κινούνται στο πάτωμα(όχι έντονα) καθώς ένα πολυ χαμηλό φως διαχέεται στην αίθουσα.Τους σκεπάζει με ενα τουλουπάνι και για λίγα λεπτά βιώνουν αυτή την εμπειρία.Το ύφασμα αποσύρεται, τα φώτα κλείνουν ξανά και αυτή τη φορά γίνονται "μάρμαρο". Το φώς αυτή τη φορά είναι λίγο πιο σκληρό,οι συμμετέχοντες είναι ακίνητοι(ακόμη στο πάτωμα ,με κλειστά μάτια) και ο εμψυχωτής τους ψεκάζει ελαφρά με λίγες σταγόνες κρύου νερού.

       Β' ΦΑΣΗ

Οι συμμετέχοντες κινούνται στο χώρο στο ρυθμό  "μαλακής" και "σκληρής" μουσικής που εναλλάσσεται.Έχει δοθεί επίσης η οδηγία πως κάθε φορά που θα ακούν ένα χτύπο θα νιώθουν το "αγαπώ" και κάθε φορά που θα ακούνε δύο χτύπους το "δεν αγαπώ" (Αυτό θα εκφράζεται στην αρχή με χειρονομίες ,μετά με ήχους και αργότερα με μιά λεξη.)Όταν τελειώσει αυτό ακούγεται ο ήχος έντονου βηματισμού απο στρατιωτική παρέλαση και ο εμψυχωτής πιάνοντας αγκαζέ 2 άτομα σχηματίζει ομάδα κρούσης και τοποθετεί τους υπόλοιπους στο χώρο ως εξής: 

Γωνία πάνω αριστερά:Η Αντιγόνη. Γωνία κάτω δεξιά(διαγώνια):Ο Κρέων. Η Αντιγόνη και ο Κρέων κοιτάνε με κατεύθυνση ο ένας προς τον άλλο. Λίγα βήματα μπροστά απο την Αντιγόνη τοποθετείται  η Ισμήνη(με μέτωπο προς αυτή) και το αντίστοιχο γίνεται με τον Αίμονα (μπροστά  απο τον Κρέοντα).Τα 2 άτομα που αποτέλεσαν προσωρινά την ομάδα κρούσης καθώς και οι υπόλοιποι θα είναι οΧορός.Αυτοί που θα βρίσκονται στο χώρο της Αντιγόνης θα κοιτάνε προς τον Κρέοντα και αντίστοιχα αυτοί του Κρέοντα προς την Αντιγόνη.

Ο εμψυχωτής έχει επιλέξει σκηνές που ακούγονται μαγνητοφωνημένες κατά τη διάρκεια των οποίων οι ήρωες κινούνται με καθορισμένο τρόπο. Το σκεπτικό της επιλογής των σκηνών και των κινήσεων είναι το εξής:Τάση της Αντιγόνης και του Κρέοντα είναι να κινούνται απο τη γωνία που βρίσκονται διαγώνια προς το κέντρο. Η Ισμήνη θα εμποδίζει την Αντιγόνη σ'αυτή τη πορεία της και ο Αίμων τον Κρέοντα αντίστοιχα.(Μπορούν να χρησιμοποιηθουν λωρίδες υφάσματος στη μεταξύ τους "πάλη"). Ο Χορός θα δημιουργεί σε σχέση με τον άξονα Αντιγόνη-Κρέων ενα Χ.(Η κίνηση του θα εινα δεξιά-αριστερά) Κάθε φορά που θα τελειώνει μία σκηνή η Αντιγόνη και ο Κρέων θα πλησιάζουν προς το κέντρο και ο Χορός θα υποχωρεί προς τα πλάγια.

Τα βήματα που θα ακολουθηθούν μπορεί ενδεικτικά να είναι τα εξής:

1:Ισμήνη-Αντιγόνη. ( Πρόλογος) Η στάση τους απέναντι στην εξουσία και τον Κάτω Κόσμο.  2:Αίμων-Κρέων (Αντιστροφή 2η) Σχετικά με την ακαμψία σαν στάση ζωής.  3:Χορός  (1ο στάσιμο) Αναφορά στις ικανότητες και τη δύναμη του ανθρώπου καθώς και τη σημασία υπακοής στους νόμους της φύσης και των Θεών.  4:Χορός  (3ο στάσιμο) Ύμνος στον Έρωτα. 5:Άγγελος (Έξοδος) Αξία της χαράς στη ζωή.  6: Αντιγόνη-Κρέων (2ο επεισόδιο) Αντιπαράθεση.  7:Αντιγόνη (3ο στάσιμο) Θρήνος,πορεία προς το θάνατο.

Όταν η Αντιγόνη και ο Κρέων βρίσκονται ο ένας απέναντι απο τον άλλο ενώνουν τις παλάμες τους, κοιτάζονται στα μάτια και σπρώχνουν ο ενας προς τη κατεύθυνση του άλλου(όχι όμως ιδιαίτερα έντονα). Οι υπόλοιποι συμμετέχοντες δημιουργούν ένα κύκλο γύρω τους ο οποίος αρχίζει και διευρύνεται όταν φθάνει η σκηνή του θρήνου. Τα άτομα της ομάδας τότε σχηματίζουν ένα τετράγωνο περιφερειακά στην αίθουσα. Η Αντιγόνη στροβιλίζεται αργά στο κέντρο της αίθουσας,μόνη. Όταν η σκηνή τελειώσει, ο εμψυχωτής μετακινεί λίγο την Αντιγόνη και στρώνει στο κέντρο ένα μεγάλο άσπρο τετράγωνο χαρτί. .Μετά, πάνω σ'αυτό μπαίνει ενα κίτρινο χαρτί,σχήματος οβάλ και μέσα σ'αυτό ξαπλώνει η Αντιγόνη κατα τέτοιο τρόπο ώστε το σώμα της να σχηματίσει ένα Χ.Η ομάδα ζωγραφίζει το περίγραμμα της, η Αντιγόνη σηκώνεται και καλύπτει το εσωτερικό του περιγράμματος της  με ένα κόκκινο πανί. Όλοι μετακινούνται αργά γύρω από τη σύνθεση αυτή και κατόπιν ξαπλώνουν στο πάτωμα. 

   Γ' ΦΑΣΗ

Τα φώτα κλείνουν.Ο εμψυχωτής ζητά απο τους συμμετέχοντες να νιώσουν ποιά είναι η κύρια ποιότητα/ιδιότητα του αυγού για τον καθένα απο αυτούς καθώς και το συμβολισμό του. Το ίδιο ισχύει και για το μάρμαρο. Τα φώτα ανάβουν, ο εμχυχωτής μαζεύει το κόκκινο πανί, τα μέλη  σηκώνονται και γράφουν μία αφιέρωση μέσα στο "σώμα" της Αντιγόνης "ποτισμένοι" απο τη ποιότητα του αυγού, ξεκινώντας απο τη κορυφή αριστερά του Χ και καταλήγοντας κάτω δεξιά. Το ίδιο κάνουν και σαν μάρμαρο.(απο δεξιά επάνω ως κάτω αριστερά). Μετά, διαβάζει ο καθένας φωναχτά αυτό που έγραψε με το τρόπο που τον εκφράζει καλύτερα. Ακούγεται μουσική απο τύμπανο και τα μέλη της ομάδας κινούνται στο χώρο καθώς καλούνται να βιώσουν πρώτα τη κύρια ποιότητα της Αντιγόνης(χωρις να μπουν σε διαδικασία νοητικής ανάλυσης) αφήνοντας αυτό να τους επηρεάσει σωματικά(βλέμμα,βάδισμα,ρυθμός κ.α) και μετά η κάθε Αντιγόνη κινείται σαν κάποια που απεχθάνεται το αυγό και το μάρμαρο.Η μουσική δυναμώνει και γίνετα πιο γρήγορη,φθάνει σ'ένα κρεσέντο και σταματάει.Η ομάδα σχηματίζει πάλι ένα Χ που καλύπτει όλη την αίθουσα("διαπερνώντας" και το περίγραμμα).Τα άτομα που παρατάσσονται με κατεύθυνση απο αριστερά επάνω προς κάτω δεξιά λένε απο μία φράση σαν Αντιγόνη που απεχθάνεται το αυγό και το ίδιο ισχύει γι'αυτούς που παρατάσσονται αντίστοιχα σαν Αντιγόνη που απεχθάνεται το μάρμαρο.Αφού τελειώσει αυτό ξαπλώνουν όλοι με τα κεφάλια τους να ενώνονται στο κέντρο του Χ του περιγράμματος της Αντιγόνης,τα φώτα κλείνουν πάλι και ακούγεται ένα νανούρισμα για λίγα λεπτά.Όταν ανάβουν τα φώτα η ομάδα κάθεται σε κύκλο γύρω απο τη σύνθεση που υπάρχει στο πάτωμα,τη κοιτάνε για τελευταία φορά και ύστερα κοιτάζονται όλοι στα μάτια. Ο εμψυχωτής τους ζητάει να θεωρήσουν την όλη σύνθεση σαν μία μάνταλα την οποία καλούνται να καταστρέψουν σχίζοντας τη.Τα κομμάτια χαρτί βρίσκονται τώρα στο κέντρο του κύκλου, ο εμψυχωτής φέρνει ένα κουβά, τα χαρτιά ρίχνονται μέσα του  και καίγονται.

Στο τέλος ο εμψυχωτής, χρησιμοποιώντας ένα κομμάτι βαμβάκι στο οποίο έχει στάξει αιθέριο έλαιο λεβάντας πάνω σε λάδι,ξεκινάει αρωματίζοντας το δικό του καρπό και το περνάει στο διπλανό του ώστε όλοι στην ομάδα να κάνουν το ίδιο. Ο καθένας λέει μιά λεξη ή μικρή φράση που αφορά το πως αισθάνεται εκείνη τη στιγμή και η ομάδα κλείνει.       

Φιλάνθη Γρηγορέα

 

Καταγραφή εργαστηρίου Β΄κύκλος - 21.04.2012

Με βάση το κείμενο τα άτομα καλούνται να αποστηθίσουν τη κατάσταση, το ψυχολογικό και πνευματικό περιβάλλον.

Επαφή με το έργο

          Ο εμψυχωτής συνεχίζει την αφήγηση της ιστορίας από τη Σκηνή 5η.

            Με το τέλος της αφήγησης εντοπίζει το κεντρικό ερώτημα της σκηνής που τον ενδιαφέρει να θίξει στην ομάδα. Από το ερώτημα προκύπτουν οι θεατρικές τεχικές που θα χρησιμοποιήσει η ομάδα. 

            Το ερώτημα που προκύπτει είναι << Αξίζω; Τι αξίζω; >> από την οπτική του εαυτού του και από την οπτική των άλλων.

Δράση

            Τεχνική : Δομημένος αυτοσχεδιαμός

( ο Πεταλουδόσαυρος είναι αντιμέτωπος με τον εαυτό του και τις σκέψεις του )

            Σε πνεύμα ανατρεπτικό μπορούμε να θέσουμε τους ήρωες αντιμέτωπους. Ο πεταλουδόσαυρος έχει μέσα του τον Τραπεζίτη ( μπαίνουν σκέψεις για το αν αξίζει και πόσο ) οπότε καταλήγει να συνομιλεί με τον εαυτό του .

            Ο Πεταλουδόσαυρος κάθεται στο κέντρο του κύκλου της ομάδας απέναντι    από τον εαυτό του. Ακολουθεί ο διάλογος:

-       Τι κάνεις;

-       Σε εξετάζω

-       Γιατί;

-       Για να δώ από τι είσαι φτιαγμένος.

-       Γιατί;

-       Για να δώ τι είσαι.

-       Ξέρεις τι είμαι.

-       Όχι. Γι αυτό ψάχνω.

-       Έχεις λέπια, φτερά, μεγάλη ουρά…

-       Α! Και εσύ έχεις όλα αυτά!

-       Εσύ τι είσαι;

-       Αυτό που είσαι και εσύ! ( Κοιτάζονται και μυρίζονται γυρίζουν ο ένας γύρω από τον άλλο )

-       Πρέπει να μάθουμε πόσο αξίζουμε. Το κάθε τι από εμάς.

-        Μαζί με εμάς ή μόνα τους;

-       Α! Δε θέλω να με κόψουν!

-       Να μας κοστολογήσουμε.

-       Δεν είμαι καλός στα μαθηματικά.

-       Τι μπορούμε να φτιάξουμε από  την ουρά;

-       Βατραχοπέδιλα.

-       Τρωγόμαστε;

-       Με τρομάζεις!

-       Τι μπορούμε να κάνουμε με τα φτερά;

-       Είναι μεγάλα και ατσούμπαλα.

-       Μπορούμε να φτιάξουμε φτερά για αεροπλάνο… Ανεμόπτερο… αερόστατο…

-       Η αξία μας θα πολλαπλασιάζεται ανάλογα με την απόσταση της διαδρομής, τους επιβάτες, τις χώρες προορισμού!

-       Α!! Αξίζουμε πολλά! Εσύ είσαι που δεν ξέρεις μαθηματικά;

-       Αξίζουμε πολλά. Αλλά… Τι είμαστε;

Στο σημείο αυτό διακόπτει ο εμψυχωτής. Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με συλλογικό χαρακτήρα για το Πεταλουδόσαυρο ή αυτοσχεδιασμό με τραπεζίτη.

            Τεχνική: Αυτοσχεδιασμός με τραπεζίτη και Πεταλουδόσαυρο

( Κάθονται με γυρισμένη τη πλάτη ο ένας στον άλλο στη μέση του κύκλου )

Τ – Λεφτά. Χωρίς αυτά δε ζείς , δε κάνεις τίποτα.

Π- Τι είναι τα λεφτά; Εγώ ζούσα στο Πύργο χωρίς λεφτά.

Τ- Σσσσσ. Η σιωπή είναι χρυσός. Πύργο; Μιλάω μ’ ένα “Ντε” , μ’ ένα “ Βον ’’, μ΄ενα “ Μακ” ;

Π – Δε με νοιάζει εγώ δεν ασχολούμαι με λεφτά.

Τ- Εμάς δε μας νοιάζει ποιός είσαι ούτε με τι ασχολήσαι , κανένα δε νοιάζει ποιός είσαι. Αν δεν είσαι καταναλωτής δεν υπάρχεις.

Π- Μπορείς να μου πείς ποιός είμαι;

 

 Επαφή με το έργο

            Αφήγηση Σκηνής 6ης. Το διαφορετικό στοιχείο αυτής της σκηνής στο οποίο θα πρέπει να επικεντρωθούμε είναι η υποκρισία και η βία.

            Στο σημείο αυτό μπορεί να γίνει αυτοσχεδιασμός μεταξύ του Πεταλουδόσαυρου και των δύο προσώπων του Αγρύπα.

Δράση

            Τεχνική: Δομημένος αυτοσχεδιασμός

            Ελεύθερο περπάτημα στο χώρο με χαμηλό φως.  Κινούμαστε σα να είμαστε διευθυντές τσίρκου. Γινόμαστε ζευγάρια και προσπαθούμε να πείσουμε το ζευγάρι μας για κάτι με υποκριτικά.

            Τεχνική: Συλλογικός χαρακτήρας – Φωναχτές σκέψεις

            Οι διευθυντές μένουν όρθιοι γύρω από τους πεταλουδόσαυρους οι οποίοι παραμένουν στο κέντρο του κύκλου.

Πρώτα μιλούν οι Διευθυντές:

-       Εύκολη δουλειά να φυλακίσω αυτό το τέρας ήταν τελικά

-       Πω πω χρυσές δουλειές θα κάνω με αυτό το τέρας

-       Πρέπει να είναι πολύ χαζός για να το έχαψε αμέσως και να πιαστεί στη παγίδα μου

Οι πεταλουδόσαυροι παρατηρούν το φεγγάρι αυτή τη νύχτα από το κελί τους.

-       Είμαι τέρας;

-       Πρέπει να βρώ ένα κόλπο για να φύγω

-       Πρέπει να το πάρω απόφαση. Είμαι ένα τέρας.

-       Μα ακόμα και αν είμαι τέρας πρέπει να είμαι στη φυλακή;

-       Ο κόσμος είναι κακός.

-       Μπορώ να εμπιστεύομαι τον κόσμο;

Σιγά σιγά χαμηλώνουμε. Στο όνειρο για λίγη ώρα.

            Τεχνική: Σωματική έκφραση και κίνηση

Ελεύθερη κίνηση. Βρίσκουμε τρόπο να συσχετιστούμε με τους άλλους.

Επαφή με το έργο

            Διαβάζεται το υπόλοιπο έργο από τον εμψυχωτή αλλά και από άλλα άτομα στη συνέχεια

            Ο πυροφάγος για τον Πεπερόνι είναι το κίνητρο.

            Ο Ολβάν είχε προειδοποιήσει τον πεταλουδόσαυρο ότι αν βγεί στο κόσμο θα πονέσει και επαληθεύεται στη σκηνή που πονάει γιατι του κόβουν τα φτερά.

            Στη πρώτη σκηνή, ο ηθοποιός που παίζει τον ουγκοστίνο όταν λέει << νιώθει>>  για το βραδυνό άγγιγμα πρέπει να το λέει σα να νιώθει ότι τον χαιδέυει η μάνα του.

Κλείσιμο

Η ομάδα σε κύκλο. Μουσικός αυτοσχεδιασμός από τη Δήμητρα στο σαξόφωνο.


Καταγραφή εργαστηρίου: Νίκη Σαμίου

  

Όλη η αλήθεια για το «έγκλημα» της οδού Ανθέων

Θαρρώ πως ήρθε η  ώρα να βάλω μια τελεία σε αυτήν την υπόθεση και να αποκαταστήσω την αλήθεια. Και είμαι η πλέον αρμόδια να το κάνω, αφού αυτή η ιστορία γεννήθηκε κυριολεκτικά στο μυαλό μου, για να πάρει στη συνέχεια απρόβλεπτες και ανυπολόγιστες διαστάσεις.

Όπως είχα εξαρχής εκμυστηρευτεί στον κυρ-Γιώργη, τον περιπτερά- και αυτή είναι η αλήθεια- πάντα ονειρευόμουν να γίνω μια επιτυχημένη συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας. Και από τότε που έμεινα χωρίς υποχρεώσεις και με άφθονο ελεύθερο χρόνο πασχίζω να το πραγματοποιήσω. Αλλά η ρημάδα η έμπνευση δε μου κάνει τη χάρη ! Η μούσα μου έχει πάει διακοπές! Μήνες τώρα γράφω και σβήνω, σχεδιάζω και απορρίπτω, παρατηρώ και καταγράφω τους ανθρώπους γύρω μου, διαβάζω τα αστυνομικά ρεπορτάζ των εφημερίδων ψάχνοντας για μια ιδέα αληθινά πρωτότυπη, αλλά τίποτα ! Ισως πρέπει να το πάρω απόφαση, δεν έχω συγγραφικό ταλέντο... Μα πάλι, δεν μπορώ να παραιτηθώ έτσι απλά από το πιο τρανό μου όνειρο...

Έτσι, όταν εκείνο το κυριακάτικο απόγευμα που η αγαπημένη μου θεία Ιοκάστη, μετά από μια μακρά και πολύ συγκινητική συζήτηση, με αποχαιρέτησε κι έφυγε ήσυχα για το μεγάλο της ταξίδι, καθώς καθόμουν και την κοίταζα να βαραίνει άψυχη στο καροτσάκι της, κι έκλαιγα κι έκλαιγα βουβά, ανήμπορη να κάνω οτιδήποτε άλλο, έξαφνα μια παράξενη ιδέα άστραψε στο μυαλό μου: Τι θα γινόταν αν «σκηνοθετούσα» το θάνατο της θείας έτσι που να μοιάζει ύποπτος; Τι ιστορίες θα σκαρφίζονταν ή θα ξέθαβαν οι συνένοικοι και οι περίοικοι; Τι υλικό πολύτιμο θα συγκέντρωνα για το βιβλίο μου... Σε στιγμές ακραίου πόνου το μυαλό λειτουργεί περίεργα. Τη θεία Ιοκάστη την αγαπούσα βαθειά, περισσότερο ίσως κι απ’τη μάνα μου, που είχε φύγει πολύ νέα.  Αλλά κι εκείνη μοιραζόταν μαζί μου ό,τι δεν μπορούσε να μοιραστεί με τα παιδιά της... Τέλος πάντων, εκείνη τη στιγμή πίστεψα πως η θεία  μου με το θάνατό της μου έστελνε ένα μήνυμα, πως  μου έκανε ένα δώρο.. Ούτε που σκέφτηκα τότε πως έκανα κάτι ανάρμοστο, ούτε καν πως θα μπορούσα να μπλέξω άσχημα. Σαν μέσα σε όνειρο, έσπρωξα το καροτσάκι με τη σωρό της θείας μου, το έβαλα στο ασανσέρ, κατεβήκαμε στο ισόγειο και απο εκεί, προσέχοντας να μη με  δει κανένας, άδειασα το άψυχο σώμα της στο πεζοδρόμιο. Δεν πρόλαβα να ολοκληρώσω τη «σκηνοθεσία» (ευτυχώς), γιατί μου φάνηκε πώς άκουσα βήματα , κι έφυγα τρέχοντας προς την αντίθετη κατεύθυνση. Όταν αργότερα συνειδητοποίησα τι είχα κάνει, τρόμαξα με τον εαυτό μου και ντράπηκα φρικτά, αλλά ήταν πια αργά. Ούτε στην κηδεία δεν κατάφερα να πάω και στο διαμέρισμα της Ανθέων, που η θεία μού άφησε-μου είχε αποκαλύψει το περιεχόμενο της διαθήκης εκείνο το μοιραίο απόγευμα- δεν βρήκα το κουράγιο να επιστρέψω παρά μετά από αρκετές εβδομάδες. Μου ήταν ανυπόφορο, έπρεπε όμως να τακτοποιήσω κάποιες εκκρεμότητες που η θεία μου είχε εμπιστευτεί. Κυρίως να φροντίσω να πάει η «κόρη» εκεί που έπρεπε, μην πέσει σε λάθος χέρια. Όταν εγκαταστάθηκα στη γειτονιά, έμαθα από τον κυρ- Γιώργη ότι ο θάνατος της θείας είχε θεωρηθεί ατύχημα-αν και κάπως περίεργο, λόγω της υποτιθέμενης αναπηρίας της- και η υπόθεση είχε κλείσει. Δεν ήξερα αν έπρεπε να χαρώ ή να στενοχωρηθώ διπλά γι αυτό. Όχι μόνο είχα διαπράξει μια ασυγχώρητη απρέπεια απέναντι στη θεια μου, μα και το «σχέδιό» είχε αποβεί μάταιο!

Ώσπου κάποια μέρα, ένας παλιός μου μαθητής και νυν αστυνομικός, ο Χάρης, αποφάσισε να το παίξει «Μπέκας» στη θέση του Μπέκα (απλή συνεπωνυμία, καμία σχέση το συγκεκριμένο «όργανο» με το γνωστό ήρωα  του Μαρή) και ανακίνησε την υπόθεση. Ασφαλώς τα αγαπητά μου ξαδέρφια έχουν βάλει το χέρι τους. Αν και η θεία τους μοίρασε δίκαια όλη την υπόλοιπη περιουσία της, αυτοί έχουν βαλθεί να με ενοχοποιήσουν, για να προσβάλουν τη διαθήκη, να με πετάξουν έξω από το διαμερισματάκι και να βάλουν στο χέρι το «περιεχόμενό» του. Ειδικά ο αγαπητός μου εξάδελφος έχει και τα μέσα και το ήθος για να πληρώσει «μάρτυρες» και να κυνηγήσει το σκοπό του. Κι αυτή η δικηγορίνα που πηγαινοέρχεται τώρα τελευταία στη γειτονιά, δήθεν ότι ασχολείται με τις υποθέσεις του Νάσου (ή Μήτσου ή...τρέχα γύρευε), τον ξάδερφο εκπροσωπεί, είμαι σίγουρη!

Πάντως είναι απίστευτο πώς δουλεύει η φαντασία των ανθρώπων όταν κάτι τους ταρακουνήσει από τη μίζερη και ανιαρή τους καθημερινότητα, πώς σταματάει η λογική τους μπροστά στο προφανές, αλλά και πώς γλυστράει η γλώσσα τους όταν «λαδωθεί» κατάλληλα. Τι σενάρια ήρθαν στο φως και τι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες «θυμήθηκαν» άνθρωποι που δεν είχαν δει καλά-καλά τη θεία μου! Τι ότι ήταν μπλεγμένη σε κύκλωμα αρχαιοκαπηλείας (αυτή, που τον μοναδικό θησαυρό που απόκτησε ποτέ από τις πολύχρονες ανασκαφές της, τον απόκτησε με νόμιμο τρόπο και τον φύλαγε ως «κόρη» οφθαλμού), τι ότι την εκβίαζαν, ότι την έσπρωξαν από το μπαλκόνι, ότι αυτοκτόνησε κι άλλα πολλά και ευφάνταστα. Κανείς δε θυμόταν πια ότι το καροτσάκι βρέθηκε (ή τουλάχιστον θα έπρεπε να βρεθεί) δίπλα  στο πτώμα και ότι το σώμα της ήταν ακέραιο και άθικτο σαν να κοιμόταν. Λες και ήταν δυνατόν μια γυναίκα ογδόντα χρονω να πέσει ή να  τη ρίξουν από τον τρίτο όροφο και να μη σπάσει ούτε ένα κόκκαλο, να μη φέρει ούτε μισό σημάδι τραυματισμού!  Και βέβαια ο νούμερο ένα ύποπτος ήμουν εγώ, η οποία (σύμφωνα με μία θεωρία )δεν ήμουν καν ανηψιά της! Ακόμα και ο νεαρός πιτσαδόρος προσήλθε για μάρτυρας επειδή άκουσε ,λέει, έναν ύποπτο διάλογο, εκεί που στεκόταν έξω από την πόρτα, με την πίτσα και το κρασί ανά χείρας... Αν έμενε λίγο ακόμα θα άκουγε και τις... διαφημίσεις ! Ποιος δε γνωρίζει ότι οι ηλικιωμένοι άνθρωποι, όταν είναι μόνοι στο σπίτι, βάζουν δυνατά την τηλεόραση για να αισθάνονται παρέα ! Τελικά ο Γιαννάκης του περιπτερά είχε δίκιο. Από μικρό κι από τρελό...

Κοντολογίς, δεν υπάρχει κανένας φόνος, κανένα σκοτεινό μυστικό, κανένα φάντασμα κρυμμένο στη ντουλάπα, κανένα κίνητρο ή στοιχείο που να με συνδέει με το θάνατο της Ιοκάστης, εκτός από το γεγονός ότι ήμουν το τελευταίο πρόσωπο που την είδε ζωντανή. Μα πάλι, αν ήθελα ή είχα λόγο να τη σκοτώσω, έτσι θα το έκανα; Έλεος, τόσα αστυνομικά έχω διαβάσει! Λυπάμαι, καλέ μου Χάρη, φοβάμαι όμως πως θα χρειαστεί να κολλήσεις πολλές ακόμα κλήσεις, προτού γίνεις «Μπέκας»! Όσο για μένα, αν και μάζεψα υλικό για πολλά αστυνομικά σενάρια, λέω να αλλάξω συγγραφική ρότα. Στο αρχείο που μου κληροδότησε η Ιοκάστη, βρήκα  απείρως πιο ενδιαφέρον υλικό για μυθιστόρημα το οποίο, εκτός των άλλων,  αποκαλύπτει το ήθος και το δυναμισμό της σπάνιας αυτής γυναίκας. Αυτό το μυθιστόρημα θα γράψω, κι ίσως έτσι εξιλεωθώ για το «έγκλημα» που διέπραξα σε βάρος της.

                                                             Πολυξένη

ΥΓ1  (για τους πολύ δύσπιστους) : Η Ιοκάστη δεν ήταν παράλυτη, ούτε και προσποιήθηκε ποτέ κάτι τέτοιο. Τα πόδια της την πονούσαν από τα χρόνια και την κούραση της ζωής, και γι αυτό χρησιμοποιούσε το αναπηρικό καροτσάκι. Είχε μάθει να κινείται γρήγορα και δυναμικά και δεν μπορούσε να υποφέρει να σέρνεται ή να στηρίζεται σε μπαστούνι. Πολλές φορές ωστόσο στεκόταν στα πόδια της και περπατούσε, κι αυτό δεν ήταν μυστικό για όσους τη γνώριζαν καλά. Οι φίλοι της, η Λήδα και ο Ορέστης θα μπορούσαν να το βεβαιώσουν, αν δεν είχαν αποτραβηχτεί στον κόσμο τους. Άλλωστε αν ήταν πραγματικά ανήμπορη (ή ήθελε να δώσει τέτοια εντύπωση) δεν θα είχε μια γυναίκα μόνιμα στο σπίτι;

ΥΓ2 (για τους πολύ «φιλομαθείς»): Ο άστεγος της γειτονιάς ονομάζεται Οδυσσέας και είναι θείος μου, αδερφός της μάνας μου και της θείας Ιοκάστης. Στερνοπαίδι, μοναχογιός, καλό παιδί μα κακομαθημένο κι επιπόλαιο, αφού έφαγε μεγάλο μέρος της οικογενειακής περιουσίας στα χαρτιά και διέλυσε το γάμο του, έμπλεξε στα στερνά με μια τσιγγάνα, άρρωστη πρεζού, που τον αποτέλειωσε. Καρπός αυτής της μοιραίας σχέσης ήταν ένα όμορφο κοριτσάκι ονόματι Ζωή, που μεγάλωσε σε ίδρυμα. Η Ιοκάστη την είχε βαφτίσει και ήθελε μάλιστα να την υιοθετήσει, μα έπεσαν όλοι να τη φάνε, πρώτος και καλύτερος ο αγαπητός μου ξάδερφος. Τον αδερφό της  είχε να τον δεί κοντά είκοσι χρόνια, είχε χάσει τα ίχνη του, όταν μια μέρα, λίγους μήνες πριν, πέρασε με το καροτσάκι της μπροστά από το παγκάκι όπου εκείνος πλάγιαζε μισοκοιμισμένος. Δεν του μίλησε, δε βρήκε τίποτα να του πει, ούτε ήταν σίγουρη αν την αναγνώρισε. Μα από τότε, μια φορά την εβδομάδα, παράγγελνε πίτσα και κρασί ή μπύρες και του τα έστελνε με τη  Μάγια, τη σκυλίτσα της κυρίας  Λήδας.

Διερευνητική δραματοποίηση στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Το Χριστόψωμο»

Α. Δημιουργία ατμόσφαιρας ομάδας

 Στο χώρο υπάρχουν μπλε ,γαλάζια και άσπρα πανιά. Ακούγεται ήχος από κύματα. Ο εμψυχωτής προτρέπει  τα παιδιά να κολυμπήσουν πάνω στα κύματα συγκεντρώνοντας την προσοχή τους στη συγκεκριμένη κίνηση που κάνει κάθε σημείο του σώματος τους όταν κολυμπάνε, το κεφάλι, ο ώμος, ο αγκώνας, οι παλάμες, τα γόνατα, τα πέλματά τους. Ξαφνικά η μουσική αρχίζει να γίνεται πιο έντονη και καθοδηγεί κάποια μέλη της ομάδας να ενσωματωθούν με τα κύματα , να σηκώσουν και να κινήσουν τα πανιά , ενώ ζητάει από τα υπόλοιπα παιδιά την έκφραση της απόγνωσης στην επικείμενη φουρτούνα. Η φουρτούνα ξεκίνησε(συνοδεύεται από κατάλληλη μουσική).Γίνεται τώρα μια σύγκρουση ανάμεσα στα κύματα-παιδιά που χρησιμοποιώντας τα πανιά πέφτουν άγρια πάνω στους ανθρώπους, τους πνίγουν, τους πετάνε μακριά, τους τρομάζουν, τους προσπερνάνε, ενώ αντίστοιχα τα  άλλα παιδιά παλεύουν με τα κύματα. Στην κορύφωση της σύγκρουσης ο εμψυχωτής μιλάει για μια στεριά που επιτέλους βρέθηκε. Τα κύματα καταλάγιασαν εκεί και τα παιδιά που τα ξέβρασε το κύμα προσπαθούν να συνέλθουν. Η μουσική σταματάει απότομα. Υπάρχει απόλυτη ακινησία στη μορφή  που πήρε  το σώμα τους κάτω από την τελευταία πληροφορία. Στο σημείο αυτό ακούγονται καμπάνες εκκλησίας ενώ ο εμψυχωτής ζητά από τα παιδιά να ξεπαγώσουν ένας – ένας και ταπεινά ακολουθώντας το ρυθμό  του ήχου της καμπάνας να έρθουν  και να καθίσουν σ’ ένα κύκλο γύρω από αυτόν.

Β. Γνωριμία με το αρχικό περιβάλλον

Ο εμψυχωτής έχοντας γύρω του τα παιδιά ξεκινά την αφήγηση της ιστορίας. Μιας και η γλώσσα είναι καθαρεύουσα, γεγονός που έχει μια δυσκολία αλλά  και γοητεία ταυτόχρονα, ο ίδιος διαβάζει από μέσα το κείμενο. Μέλημά του όμως είναι μία αρκετά παραστατική και εκφραστική αφήγηση. Με την τεχνική του «ανοιχτού τέλους» ο εμψυχωτής διακόπτει την ιστορία στο σημείο όπου ο Καντάκης βρήκε και έφαγε ολόκληρο σχεδόν το Χριστόψωμο. Είναι το σημείο που κορυφώνεται η δράση και αφήνει αρκετά ερωτηματικά και υλικό προς διερεύνηση για τη συνέχεια της ιστορίας.

Γ. Δημιουργία δραματικού νέου περιβάλλοντος

     I.        Πρώτες επισημάνσεις για την εξέλιξη της ιστορίας

Σε αυτή τη φάση ο εμψυχωτής βάζει τα παιδιά σ’ ένα κλίμα προβληματισμού και εξέτασης. Σκοπός του όμως δεν είναι να θέτει  απλά ερωτήματα και τα παιδιά να απαντάνε αλλά να διαλεχτούν, να συζητήσουν μεταξύ τους .Να εκφράσουν τις υποθέσεις, τις κρίσεις τους για τη συνέχεια της ιστορίας, να εμμείνουν σε σημεία  που θέλουν να σχολιάσουν και να διατυπώσουν ίσως τα δικά τους ερωτήματα.

    II.        Δημιουργία δράσης και στοχασμού

α ) Τεχνική παντομίμας

Για να εξοικειωθούν καλύτερα με τους χαρακτήρες της ιστορίας ο εμψυχωτής ζητά από τα παιδιά να αναπαραστήσουν με την τεχνική της παντομίμας  τη σκηνή όπου η Διαλεχτή υποδέχεται το σύζυγό  της, ο οποίος γυρνάει ταλαιπωρημένος και πεινασμένος και καθώς φεύγει η ίδια για την εκκλησία εκείνος μέσα στην πείνα του τρώει το χριστόψωμο. Για να αποτυπώσουν μόνο με τις κινήσεις και τις εκφράσεις τους ,σ’ ένα καθαρά φανταστικό περιβάλλον με πλήρη απουσία λόγου,  τα συναισθήματα και τις σκέψεις των ηρώων τα παιδιά θα προσπαθήσουν να βιώσουν καλύτερα τις καταστάσεις, γεγονός που θα τους φέρει πιο κοντά στους ήρωες. 

β ) Τεχνική: παγωμένη εικόνα

Μόλις τελειώσουν την προηγούμενη δραστηριότητα ο εμψυχωτής ζητά από τα παιδιά χωρισμένα σε δύο ομάδες  να  αποδώσουν την προηγούμενη σκηνή σε δύο παγωμένα στιγμιότυπα. Τη στιγμή που η Διαλεχτή  υποδέχεται τον άντρα της και τη στιγμή που εκείνος τρώει το χριστόψωμο. Η ακινησία αυτή φέρνει στην επιφάνεια όλες τις λεπτομέρειες κομβικών σημείων της ιστορίας που χάνονται πάνω στην κίνηση της δράσης. Τα  παιδιά με τη δύναμη της ακινησίας και της σιωπής στοχάζονται, κατανοούν και αισθάνονται δράσεις που ο εμψυχωτής θέλει να φωτίσει. Η χρήση κατάλληλης μουσικής , κάποιων αντικειμένων όπως το χριστόψωμο, ένα ποτήρι κρασί, ένα νωπό πανωφόρι τονίζει την τραγικότητα της σκηνής και αλλάζει την όλη αίσθηση. Ο εμψυχωτής θα μπορούσε να ζητήσει από τα παιδιά να αποδώσουν πάλι τις ίδιες σκηνές με παγωμένη εικόνα αλλά κάθε φορά που θα δίνει έναν ήχο  ή θα αλλάζει η μουσική, αυτά θα αποτυπώνουν μια άλλη εκδοχή της ίδιας σκηνής. Έτσι τα  παιδιά αντιλαμβάνονται πως υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές για μία κατάσταση, διαφορετικές σκέψεις για έναν χαρακτήρα ακόμα και από τον ίδιο άνθρωπο.

γ ) Τεχνική ανίχνευση της σκέψης και της κοινωνικής κατάστασης : οι φωναχτές σκέψεις

Ο εμψυχωτής ζητά από τη μια  ομάδα να ξαναπάρει τη στάση της παγωμένης εικόνας που είχε πριν και η άλλη να γίνει το ακροατήριο. Με πολύ χαμηλό φωτισμό(σχεδόν σκοτάδι) και με τη συνοδεία μουσικής που παραπέμπει σε ανάκριση ο εμψυχωτής κρατάει ένα φακό στο χέρι και φωτίζει κάθε παιδί της παγωμένης εικόνας. Κάθε έναν που φωτίζει του θέτει και μία ερώτηση π.χ. Ποιος είσαι; Γιατί βρίσκεσαι εδώ; Είσαι ευτυχισμένος; Στη συνέχεια ο εμψυχωτής προτρέπει κάποιον από το ακροατήριο να πάρει το φακό και να γίνει αυτός ο ανακριτής. Μπορούν έτσι να αναδειχθούν σκέψεις και συναισθήματα των ηρώων που δε φαίνονται καθόλου στο κείμενο και να εκφράσουν τα παιδιά δικά τους κίνητρα, ένστικτα, πάθη, επιθυμίες βγαλμένες ίσως από το υποσυνείδητο που για λογαριασμό τους δε θα μπορούσαν να τα πουν, κάνοντας τα όμως ιδιοκτησία των ηρώων εύκολα τα εκφράζουν. Είναι ίσως κατά μία έννοια προσωπική λύτρωση των παιδιών να εκφράζουν τις επιθυμίες και τις σκέψεις τους  χωρίς να προδίδουν ότι είναι δικές τους.

Στο σημείο αυτό ο εμψυχωτής ενώ τα παιδιά μένουν παγωμένα, παίρνει το φακό και φωτίζει το πρόσωπό του ενώ αφηγείται το τέλος της ιστορίας, το τραγικό δηλαδή τέλος του Καντάκη.

δ ) Τεχνική συμβολικής αναπαράστασης : τελετουργία

Μέσα από τις τελετουργίες που συνδέονται άρρηκτα με την ελληνική παράδοση και θρησκεία αναδεικνύονται σημαντικές για τη ζωή αξίες και σκιαγραφείται ο κύκλος της ζωής καθώς και σημεία σταθμοί σε αυτή. Ο εμψυχωτής θα μπορούσε λοιπόν να προτείνει στα παιδιά να αναπαραστήσουν την τελετή της κηδείας του Καντάκη. Ο ήχος από τις καμπάνες που μας προϊδέασε  στην αρχή βρίσκει εδώ μια χρησιμότητά του. Μέσα από τη συμπεριφορά τους στην τελετή, τους λόγους, τις ευχές, τα συλλυπητήρια, τη συναισθηματική φόρτιση που τους προσδίδει η αναπαράσταση της κηδείας τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν τη δική τους άποψη για τη ζωή. Θα αναδειχθούν έτσι αισιόδοξες αλλά και απαισιόδοξες στάσεις αλλά και το πόσο αντιλαμβάνονται τα παιδιά την τραγικότητα του ανθρώπου και την ανάγκη του να γιατρέψει τον πόνο μέσα από την πίστη.

ε ) Τεχνική : η καρέκλα των αποκαλύψεων.

 Ο εμψυχωτής, φροντίζοντας πάντα  τα λόγια και οι κινήσεις του να διατηρούνται μέσα στο κατάλληλο κάθε φορά κλίμα (μόλις είχε προηγηθεί το τελετουργικό μιας κηδείας και τα παιδιά είναι φορτισμένα ανάλογα) προτρέπει ένα παιδί να καθίσει με γυρισμένη πλάτη και όλοι οι υπόλοιποι σε ένα ημικύκλιο γύρω από αυτό. Το παιδί που κάθεται πλάτη παίρνει τη μορφή της γριάς Καντάκαινας ενώ όλοι οι υπόλοιποι έχουν το ρόλο του ιερέα που εξομολογεί τη γριά. Το παιδί κάθεται με γυρισμένη την πλάτη έτσι ώστε καθένας να φαντάζεται τη γριά Καντάκαινα όπως θέλει ενώ ένα σάλι στην πλάτη του, που θα είναι και το μοναδικό σημείο που θα φωτίζεται, βοηθάει πιο εύκολα το μυαλό να μπει στην κατάλληλη συνθήκη. Τα παιδιά σε ρόλο ιερέα λοιπόν αρχίζουν να θέτουν ερωτήσεις στη γριά Καντάκαινα. Η γυρισμένη πλάτη βοηθάει επίσης στο να εκφραστούν ελεύθερα και τα παιδιά και η ίδια χωρίς το φόβο της παρεξήγησης. Είναι λοιπόν η ώρα τα παιδιά  να εκφράσουν όλα τα αναπάντητα ερωτήματα που τους έχουν δημιουργηθεί από την πλοκή της ιστορίας, να δώσουν τα κατηγορώ και τη συγχώρεσή τους και να καταλάβουν τα αίτια και τα κίνητρα των πράξεων. Είναι ένα έδαφος εύφορο πολύ προς γενικούς στοχασμούς και διερεύνησης για τα κίνητρα και τις σκέψεις των ανθρώπων. Αν και ο εμψυχωτής μπει σε ρόλο ιερέα θα μπορούσε και αυτός να καθοδηγήσει τη γραμμή των ερωτοαπαντήσεων εκεί που θέλει. Ίσως αν είναι μια ομάδα που συναντά σε περιοδικά διαστήματα και έχει διακρίνει στάσεις για τη σχέση των παιδιών που θέλει να συζητήσει, αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή.

στ )  Τεχνική: αντικρουόμενες σκέψεις ή συμβουλές ,συνείδηση του χαρακτήρα

Με την παρότρυνση του εμψυχωτή τα παιδιά κάθονται στο σκοτάδι σε διάφορες θέσεις στις άκρες του άσπρου πανιού. Ένα παιδί που υποδύεται τη γριά  Καντάκαινα διασχίζει το πανί, ενώ ο εμψυχωτής φωτίζει με το φακό το πρόσωπό του. Τα παιδιά έχοντας τις παλάμες γύρω από το στόμα τους και αλλάζοντας έτσι τη φωνή τους ώστε να ακούγεται μακρινή και βαθιά, λένε ένας-ένας ό,τι θα έλεγε η συνείδηση  της γριάς Καντάκαινας. Άλλα θα μπορούσαν να εκφράζουν πάλι σκέψεις από τη συνείδησή της αλλά  επαναλαμβάνοντας συνέχεια την ίδια φράση. Η γριά Καντάκαινα προσπαθεί κάθε φορά που ακούει μια  φωνή από τα διαφορετικά σημεία στο σκοτάδι να εντοπίσει από πού έρχεται και αντιδράει όπως αισθάνεται. Μπορεί να δείξει την ενόχλησή της κλείνοντας τα αυτιά της, να πάει προς το μέρος της φωνής, να κρυφτεί ή να αδιαφορήσει για αυτήν. Είναι μια αρκετά έντονη σκηνή με βιωματικό και διδακτικό χαρακτήρα. Τα παιδιά βιώνουν ότι η πιο τραγική τιμωρία της κακής πράξης έρχεται από τον ίδιο το δράστη με τη μορφή της συνείδησης. Μαθαίνουν ότι σε κάθε πράξη υπάρχουν πάντα αντικρουόμενες απόψεις, τις συνέπειες και  τις δυσκολίες επιλογών στη ζωή. Είναι μία καλή ευκαιρία να διαπιστώσει ο εμψυχωτής τις ηθικές αρχές της ομάδας και μια καλή ευκαιρία στοχασμού, κριτικής, διερεύνησης καταστάσεων αλλά και έκφρασης όλων αυτών.

Δ. Αξιολόγηση

Σαν μια προσπάθεια του εμψυχωτή να αφουγκραστεί τι βίωσαν τα παιδιά από το συγκεκριμένο εργαστήρι, τους ζητά να γυρίσουν πίσω στην εποχή του Παπαδιαμάντη, να πάρουν το ρόλο ενός δημοσιογράφου και να γράψουν ένα άρθρο για ένα συμβάν: « Ένας ναυτικός ονόματι Καντάκης δηλητηριάστηκε  από την ίδια του τη μάνα». Ως αρθρογράφοι έχουν τη δυνατότητα να καταγράψουν τα δικά τους υποκειμενικά σχόλια και σκέψεις για το γεγονός. Μέσα από αυτή την προσπάθεια διερευνητικής δραματοποίησης του κειμένου τα παιδιά βίωσαν την ιστορία και όλα τα κρυφά της σημεία, έχουν μπει στο μυαλό του κάθε χαρακτήρα, τον έχουν κριτικάρει, τον έχουν συμβουλέψει, τον έχουν αφουγκραστεί. Είναι λοιπόν οι πλέον κατάλληλοι να μιλήσουν για την ιστορία και να την αποδώσουν από  την προσωπική τους σκοπιά.

Βιβλιογραφία

Παπαδόπουλος Σ.(2010).Παιδαγωγική του θεάτρου. Αθήνα

Μίχου Αικατερίνη

Β’ κύκλος εργαστηρίου θεάτρου ΠΑΥΣΙΣ

«Γράμμα του Σταυρόγκιν» - Διερευνητική δραματοποίηση

 Διερευνητική δραματοποίηση με βάση το: «Γράμμα του Σταυρόγκιν» απόσπασμα από το έργο Αδελφοί Καραμαζώφ  F.Dostoevsky Βιβλίο Ο Μικρός Ήρωας εκδόσεις Κοροντζή σελ. 67-93 (δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ρωσικός Αγγελιοφόρος το  1857)

v  Δημιουργία ατμόσφαιρας- Ευαισθητοποίηση

·         Μέσα στο ημίφως η ομάδα κινείται ανάμεσα σε διπλωμένα γράμματα, τα παρατηρεί από όποια στάση θέλει ( όρθια, καθιστή, οριζόντια ). Άραγε τι να κρύβουν;

·         Καθένας διαλέγει από ένα γράμμα, το ακούει, το μυρίζει , το αισθάνεται. Ξαφνικά γίνεται βαρύ, με δυσκολία μπορεί κάποιος να το σηκώσει.

·         Βρίσκω ένα μέρος να το αφήσω, ένα μέρος που θα μπορώ με ησυχία να το ανοίξω και να το διαβάσω.

·         Εκφράζω με το σώμα μου τα συναισθήματα που μου προκάλεσαν οι λέξεις που διάβασα.

·         Γράφω μια σκέψη κάτω από τη φράση που βλέπω.

·         Ήρθε η ώρα να το αποχωριστώ, χωρίς να το καταστρέψω. Φορώντας το αόρατο γάντι μου τοποθετώ  το γράμμα στο κέντρο της στο κέντρο της σκηνής χωρίς να με δει κανείς.

Τα γράμματα συγκεντρώνονται στο κέντρο της σκηνής.

Εμψυχωτής: Αναμνήσεις και σκέψεις τυλιγμένες ανακατεμένες σε έναν χώρο, μα και σε έναν άλλο… τον χώρο του νου .

Η ομάδα κάνει έναν κύκλο γύρω από τα γράμματα.

v  Επαφή με το αρχικό περιβάλλον – Επαφή με το έργο – Παρουσίαση μέσω αφήγησης – Παιχνίδι ρόλων

·         Κάθε παίκτης επιλέγει τυχαία ένα γράμμα και το διαβάζει δυνατά.

 «από μέρος του Σταυρόγκιν»

 «δεν μπορούσα να μην γράψω»

 «αποκαλύπτομαι»

 «τρομακτική η ανάγκη της τιμωρίας»

 «ο ένας πόνος αναπληρώνεται με έναν άλλον»

 «η κοινωνία δεν συγχωρεί»

Περίληψη: Γράμμα του Σταυρόγκιν προς τον Τύχωνα

Αφήγηση από όλα τα μέλη της ομάδας.

«Από μέρος του Σταυρόγκιν,

Εγώ ο Νικόλαος Σταυρόγκιν, απόστρατος αξιωματικός, έζησα στην Πετρούπολη, περνώντας άσωτη ζωή, χωρίς να βρω σ’ αυτή καμία ευχαρίστηση.  Κρατούσα εκεί τρεις κατοικίες. Καθόμουνα τακτικά σε ένα σπίτι με επιπλωμένα δωμάτια. Το είχε η Μαρία Λεβιδακίν. Τις άλλες τις είχα νοικιασμένες για βρωμοδουλειές. Στη μία δεχόμουνα μια κυρία που με αγαπούσε, η άλλη βρισκόταν στην οδό Γκοροχοβίγιαστην και δεχόμουν την καμαριέρα της. Οι νοικοκύρηδες μου, κρατούσαν ένα στενόχωρο δωμάτιο, τόσο στενό, που αναγκαζόντουσαν ν’ αφήνουν ανοιχτή την πόρτα που επικοινωνούσε με την κάμαρά μου. Ο άντρας με μεγάλη γενειάδα και μακριά ρεντιγκότα υπάλληλος σ’ ένα μικρό γραφείο έφευγε το πρωί και γυρνούσε το βράδυ. Η γυναίκα, ξήλωνε παλιά κουρέλια και τα γύρναγε από την ανάποδη, έλειπε κι αυτή συχνά, για να παραδίδει τη δουλειά της. Έμενα μόνος μου με το κοριτσάκι τους, τη λέγανε Ματριόσα .Η μητέρα της την αγαπούσε, μα την έδερνε πολύ.

Μια μέρα του Ιουνίου χάθηκε από το τραπέζι μου ένας σουγιάς, δεν τον χρησιμοποιούσα και βρισκότανε εκεί πάνω χωρίς λόγο. Εκείνη την ώρα η μητέρα είχε βάλει της φωνές στη Ματριόσα για κάποιο κουρέλι, κατηγορώντας τη πως το είχε πάρει για τις κούκλες της. Μόλις της είπα για το σουγιά αγρίεψε ακόμα περισσότερο και άρχισε να την ξυλοφορτώνει εκείνη την ώρα βρήκα τον σουγιά πάνω στο κρεβάτι μου, μα δεν το είπα, κάθε κατάσταση άθλια και πρόστυχη προκαλεί μέσα μου θυμό, μα και κάποια ανέκφραστη ηδονή. Όταν αργότερα βρέθηκε το κουρέλι κάτω απ’ το τραπεζομάντηλο, η μικρή δεν έκανε ούτε ένα παράπονο, κοιτούσε μονάχα σιωπηλή .Το έκανε επίτηδες και τότε την παρατήρησα καλύτερα ξανθούλα, με πανάδες, πρόσωπο πρόστυχο, με έκφραση παιδιάστικη και εξαιρετικά γλυκιά.

Όταν η τιμωρία του κοριτσιού πήρε τέλος, έβαλα τον σουγιά στην τσέπη του γιλέκου μου και τον πέταξα στο δρόμο μακριά, για να μην μάθει ποτέ κανείς πως τον είχα βρει. Ένοιωσα πως ήταν παλιανθρωπιά, μα αισθάνθηκα μια κάποια ευχαρίστηση. Βαριόμουνα πολύ εκείνον τον καιρό σε σημείο που θα μπορούσα να πάω να κρεμαστώ κι αν δεν κρεμάστηκα, είναι γιατί περίμενα πάντα πως θα γίνει κάτι, κι αυτό το κάτι το περίμενα σε όλη μου τη ζωή. Τότε ασχολήθηκα για λίγο με τη Θεολογία μα η πλήξη μου έγινε χειρότερη, όσο για τα πολιτικά μου φρονήματα, μου γεννούσαν τη διάθεση να βάλω φουρνέλα στις τέσσερις άκρες του κόσμου.

Δίπλα από το κύριο δωμάτιο που κρατούσα, έμενε ένας υπάλληλος με την οικογένεια του, με καλό παρουσιαστικό ,αλλά φτωχός. Μόλις είχε πάρει τον μισθό του-εικοσιπέντε ρούβλια, περπατώντας στον διάδρομο είδα την πόρτα ανοιχτή και στην καρέκλα αφημένη η ρεντιγκότα του υπαλλήλου, έχωσα το χέρι μου μέσα, είχα πραγματικά ανάγκη από χρήματα εκείνη τη στιγμή παρόλο που θα έπαιρνα σε λίγες μέρες χρήματα από το ταχυδρομείο .Είχα εκείνη την εποχή πολύ όρεξη για ποτό και κέρασα όλη τη βρωμοπαρέα μου. Ύστερα έκανα γούστο να καρφώνω  τα μάτια μου επάνω του, αργότερα όμως ούτε κι αυτό μου έκανε κέφι.

Ύστερα από τρεις μέρες, γύρισα στη Γκοροχοβίγια μόλις μπήκα στο δωμάτιο είδα τη Ματριόσα καθισμένη δίπλα στο παράθυρο, έραβε, τραγουδώντας με σιγανή φωνή. Κάθισα δίπλα της και παίρνοντας την στην αγκαλιά μου της φίλησα το χέρι. Άρχισε να γελάει σαν παιδί, στη συνέχεια ντράπηκε και ξαφνικά έγινε κάτι παράξενο, η μικρή έβαλε τα χέρια της γύρω από τον λαιμό μου και άρχισε να με φιλάει με θέρμη.  Το πρόσωπό της γέμισε έκσταση. Σηκώθηκα έξω φρενών κι εκείνη ταράχτηκε πολύ, το πρόσωπό της μου φάνηκε άξαφνα ηλίθιο. Είχε την πεποίθηση πως ήταν βαθύτατα ένοχη «σκότωσα τον θεό», έλεγε.

Την νύχτα εκείνη, χτυπήθηκα στην ταβέρνα, μα το πρωί ξύπνησα στο κύριο δωμάτιο, με είχε φέρει η Λιεβιαδκίν, μα αργότερα γύρισα στην Γκοροχοβίγια, εκείνο που με βασάνιζε ήταν πως φοβόμουνα και πως είχα συνείδηση ότι φοβάμαι. Γύρισα στο κύριο δωμάτιο και ξαπλώνοντας ένιωσα τέτοιο μίσος για κείνη που πήρα την απόφαση να τη σκοτώσω, τη σιχαινόμουνα που ρίχτηκε στο λαιμό μου. Γύρισα μέχρι τα μισά, μα στο κανάλι της Φοντάνκας το μετάνιωσα.

   Ξύπνησα κατά το μεσημέρι, ντράπηκα που θέλησα να γίνω φονιάς, ξεκίνησα για τη Γκοροχοβίγια, σαν έφτασα στην κάμαρα, βρήκα την καμαριέρα, τη Νίνα. Τούτη τη φορά ευχαριστήθηκα πολύ που την είδα. Στην άλλη γωνιά της κάμαρας, είδα τη Μαρτιόσα, δεν κρύφτηκε όπως την άλλη φορά.

Επέστρεψα στο κύριο δωμάτιο για δύο μέρες, βαριόμουνα αφάνταστα και αποφάσισα να φύγω για την Πετρούπολη.

Όταν όμως γύρισα στην Γκοροχοβίγια, να ξενοικιάσω την κάμαρα βρήκα την νοικοκυρά πολύ στεναχωρημένη, η Ματριόσα εδώ και δύο μέρες ήταν άρρωστη και είχε παραμιλητά στον ύπνο της «σκότωσα τον Θεό», έλεγε.

   Αποφάσισα να γυρίσω όταν θα έφευγε η μητέρα της, όπως και έκανα, κάθισα στο ντιβάνι, η Ματριόσα ήταν ξαπλωμένη στο σκοτεινό καμαρίνι, πίσω από ένα παραβάν, στο κρεβάτι της μητέρας της. Ξαφνικά η μικρή σηκώθηκε και φάνηκε στο κατώφλι της κάμαράς μου. Ήμουν τόσο χυδαίος που αισθάνθηκα χαρά καθώς την είδα να έρχεται εκείνη πρώτη. Τι ανανδρία φανέρωνε όλο αυτό και πόσο ντράπηκα !Είχε αδυνατήσει πολύ, σε λίγο σχημάτισα την ιδέα πως δε με φοβότανε. Άρχισε να κουνά το κεφάλι της, σα να με κατηγορούσε, άπλωσε απότομα τη γροθιά της και με φοβέρισε από τη θέση της. Ύστερα έκρυψε το πρόσωπό της με τα χέρια της κι έτρεξε προς το παράθυρο, γύρισα στην κάμαρά μου και κάθισα κι εγώ κοντά στο παράθυρο. Τότε είδα στο φύλλο του γερανιού μια μικρή κόκκινη αράχνη. Άκουσα όμως τα βιαστικά της βήματα και την είδα να βγαίνει από την πόρτα. Την ακολούθησα αμέσως και πρόλαβα να δω, πως έμπαινε σε μια μικρή αποθήκη δίπλα στον απόπατο. Κοίταξα το ρολόι, δεν καλοξέρω γιατί. Μου ήρθε στο νου πως κανένας δεν με είχε συναντήσει, έπρεπε να αποφύγω κάθε συναπάντημα. Κοίταξα ώρα πολλή από τη σκισμάδα, γιατί ήταν σκοτεινά , όχι όμως ολότελα σκοτεινά.. μ’ άλλα λόγια είδα ότι μου χρειαζότανε.

Ύστερα από τρεις ώρες ήμουνα με όλη τη βρωμοπαρέα και έπινα τσάι, ήμουν πολύ εύθυμος, μα παράλληλα ένιωθα όλη την ανανδρία και την ατιμία μου , όμως δεν ντρεπόμουνα γι’ αυτό. Είχα χάσει την αίσθηση του καλού και του κακού.

Είχα τέσσερα τα μάτια μου και περίμενα πως κάτι θα μου τύχει και στις έντεκα το βράδυ έτρεξε η κόρη του πορτιέρη από το σπίτι της Γοροχοβίγιας φέρνοντάς μου την είδηση πως η Ματριόσα κρεμάστηκε . Ακολούθησα το κορίτσι ,ήταν εκεί κόσμος πολύς και αστυφύλακες. Με ρωτήσανε λίγα πράγματα, όσο για την παρουσία μου στο σπίτι εκείνο το βράδυ, αυτή δεν την υποπτεύτηκε κανένας. Η υπόθεση λοιπόν δεν είχε συνέπειες.

Δεν ξαναγύρισα εκεί ολόκληρη τη βδομάδα κι όταν ξαναπήγα ξενοίκιασα το δωμάτιο με την πρόφαση πως στεναχωριόμουνα να φέρνω την Νίνα σε τέτοια κατοικία.

Κοιτάζοντας μια μέρα τη στραβοκάνα τη Μαρία Λιεβιαδκίνα  αποφάσισα άξαφνα να την παντρευτώ. Δεν ήταν ακόμη τρελή μόνο ηλίθια, κουρόπαρτη και κρυφά ερωτευμένη μαζί μου . Μόλις τελείωσε η τελετή του γάμου έφυγα για την επαρχία, όπου έμενε η μητέρα μου.  Ταξίδεψα στην Ανατολή, σ’ ένα μοναστήρι του Αγίου Όρους ,πήγα στην Αίγυπτο, ταξίδεψα στην Ελβετία και έφτασα στην Ισπανία και παρακολούθησα για έναν χρόνο μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Γοττίγγης.

Περνώντας από την Φραγκφούρτη πριν δύο χρόνια, είδα σε μια βιτρίνα ανάμεσα σε πολλές φωτογραφίες ,την εικόνα ενός νεαρού κοριτσιού που έμοιαζε εξαιρετικά με την Μαρτιόσα. Αγόρασα την φωτογραφία και την έβαλα πάνω από το τζάκι μου, ωστόσο δεν την κοίταξα ποτέ κι όταν έφυγα από την Φραγκφούρτη την ξέχασα.

Πέρυσι την άνοιξη καθώς περνούσα από την Γερμανία ξέχασα να κατέβω στον σταθμό που έπρεπε, το επόμενο τρένο θα έφευγε στις έντεκα το βράδυ, μου δείξανε ένα περίφημο ξενοδοχείο και εκεί κατά τις τέσσερις το απόγευμα έπεσα για να ξεκουραστώ. Τότε είδα ένα αλλόκοτο όνειρο, βρισκόμουνα μέσα σε έναν πίνακα του Κλώντ Λορραίν  «Άκις και Γαλάτεια», ήταν ένας μικρός μαγευτικός όρμος του ελληνικού αρχιπελάγους όπου οι άνθρωποι ξυπνούσανε και κοιμόντουσαν ευτυχισμένοι και αγνοί . Όταν ξύπνησα ένα συναίσθημα αδοκίμαστης ευτυχίας γέμισε την καρδιά μου κάνοντάς τη να πονάει. Έκλεισα ξανά γρήγορα τα μάτια διψώντας να βυθιστώ ξανά στο όνειρο, άξαφνα όμως μέσα στο ολόλαμπρο φως είδα ένα στίγμα σκοτεινό που πήρε τη μορφή μιας μικρής κόκκινης αράχνης. Πετάχτηκα επάνω, είχα δει τη μορφή της Ματριόσα, τέτοιον πόνο δεν είχα ξανανιώσει. Από τότε η οπτασία της φανερώνεται σχεδόν κάθε μέρα μπροστά μου. Έχω κι άλλες πολλές αναμνήσεις ακόμα χειρότερες, σκότωσα σε μονομαχία δύο ανθρώπους, φέρθηκα πολύ άτιμα σε μία γυναίκα και πέθανε από το κακό της. Έχω στη συνείδηση μου μια δηλητηρίαση με προμελέτη που πέτυχε και έμεινε άγνωστη. Όμως καμία από αυτές τις αναμνήσεις δεν μου ξυπνάει συναίσθημα παρόμοιο με τη θύμηση της Ματριόσα.

Δυο μήνες ύστερα από το θαυμαστό εκείνο όνειρο, μου ήρθε η διάθεση να ερωτευτώ ξανά στην Ελβετία. Μου ερχότανε πάλι η επιθυμία να κάνω ένα καινούριο έγκλημα, να γίνω με άλλα λόγια δίγαμος, όμως το έσκασα με τη συμβουλή μιας άλλης κόρης που της είχα φανερώσει πολλά. Της είπα πως δεν αγαπούσα καθόλου αυτή που ήθελα να πάρω και πως δεν μπορούσα να αγαπήσω ψυχή.

Έτσι πήρα την απόφαση να τυπώσω τούτα εδώ τα φύλλα σε τριακόσια αντίτυπα  και να τα κουβαλήσω μαζί μου στη Ρωσία.

Ξέρω ότι από την άποψη της ποινικής νομοθεσίας δεν έχω να πάθω τίποτα, μονάχος μου κατηγορώ τον εαυτό μου . Εκείνο που θέλω, είναι να με αντικρίζουμε όλοι όσοι την διαβάζουν όπως τους αντικρίζω και εγώ . Όσοι περισσότεροι είναι αυτοί τόσο το καλύτερο. Αν γινότανε ξανά κάποια έρευνα στα αρχεία της Πετρούπολης ίσως βρίσκανε κάποιο χνάρι, εγώ όμως δεν θα ταξιδέψω, θα καθίσω στο Σκβορεσνίκι, στο κτήμα της μητέρας μου, αν με γυρέψει κανείς θα παρουσιαστώ στη στιγμή».

                                                         Νικόλας Σταυρόγκιν

·         Δημιουργία θεατρικού – συζήτηση εκτός θεατρικού ρόλου – δημιουργία δράσης και στοχασμού νέου περιβάλλοντος –– διαμόρφωση της ιστορίας

v  Ο Σταυρόγκιν είχε το γνώθι της άσωτης ζωής του και συνειδητά δεν έβρισκε καμία ευχαρίστηση σ’ αυτή. Για ποιους λόγους δεν κατάφερε να την αλλάξει;

v  Κρατούσε τρείς κατοικίες. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό για το κοινωνικό του επίπεδο και την προσωπικότητά του;

v  Για ποιους λόγους ο Σταυρόγκιν δεν αποκάλυψε την παρουσία του σουγιά;

v  Για ποιους λόγους ένιωσε ευχαρίστηση βλέποντας τη Ματριόσα να συνεχίζει να υποφέρει τον ξυλοδαρμό από την μητέρα της;

v  Εξαφανίζοντας τον σουγιά, πετώντας τον στον δρόμο τι συμπεραίνουμε για τον Σταυρόγκιν;

v  Πως μπορεί να ένιωσε η Ματριόσα την ώρα του ξυλοδαρμού της μπροστά σε ένα τρίτο άτομο;

v  Πόσο σημαντικό ρόλο αποτελεί το κοινωνικό υπόβαθρο των γονιών της Ματριόσα προς την αντιμετώπιση στο παιδί;

v  Γιατί η Ματριόσα μετά τις κατηγορίες και τους ξυλοδαρμούς δεν διαμαρτυρόταν;

v  Άραγε η μητέρα της Ματριόσα χτυπώντας τη άδικα ξεσπούσε πάνω της όλο τον κοινωνικό και βιοτικό της θυμό;

v  Πόσο καθαρή αντίληψη των άγριων σκέψεων και πράξεών του είχε ο Σταυρόγκιν;

v  Που μπορεί να αποδοθεί η ευχαρίστηση που ένιωθε κάνοντας ανήθικες πράξεις, αναγνωρίζοντας τες ως ανήθικες;

v  Που οφειλότανε η ανία και η βαρεμάρα που ένιωθε;

v  «κι αν δεν κρεμάστηκα είναι γιατί περίμενα πάντα πως θα γίνει κάτι κι αυτό το περίμενα σ’ όλη μου τη ζωή» Τι μπορεί να περίμενε ο Σταυρόγκιν στη ζωή του;

v  τι παρατηρούμε για τα πολιτικά του φρονήματα και πόσο αυτά μπορεί να επηρέασαν την ατομική του ζωή;

v  Κλέβοντας το μισθό του γείτονά του τι συμπεραίνουμε για τη σχέση του Σταυρόγκιν με το χρήμα και την εξουσία;

v  Τι συναισθήματα γεννούσε η Ματριόσα στον Σταυρόγκιν;

v  Θεωρείτε ότι ο Σταυρόγκιν ήθελε να προκαλέσει τη Ματριόσα παίρνοντάς τη στα γόνατά του; Γιατί αισθανόταν φόβο μετά από αυτό το γεγονός;

v  Τι συναισθήματα έτρεφε η Ματριόσα για τον Σταυρόγκιν;

v  Θα αποκάλυπτε ποτέ η Ματριόσα τις τρυφερές κινήσεις του Σταυρόγκιν προς αυτή;

v  Ποια ήταν η ψυχολογική κατάσταση του Σταυρόγκιν πριν τον φόνο;

v  Πως ένιωσε ο Σταυρόγκιν όταν η Ματριόσα σήκωσε τη γροθιά της και του επιτέθηκε με αυτή τη χειρονομία;

v  Τι μπορεί να εννοούσε η Ματριόσα λέγοντας : «Σκότωσα το Θεό»;

v  Η Ματριόσα έμεινε στην αποθήκη για αρκετή ώρα. Άραγε προκάλεσε με αυτόν τον τρόπο το θάνατό της;

v   Πως λειτούργησε ο γάμος με τη Μαρία Λεβιαδκίν στην ψυχολογία του Σταυρόγκιν;

v  Βρήκε λύτρωση στα μέρη που περιπλανήθηκε;

v  Πως λειτούργησε το όμορφο όνειρο που είδε;

v  Με τη δημοσίευση της γραπτής εξομολόγησης θα έβρισκε λύτρωση πραγματική ο Σταυρόγκιν;

·         Τεχνική : θέατρο Forum – Κοινωνική – Ηθική - Συναισθηματική  διάσταση

   Δύο παίκτες αναλαμβάνουν τους ρόλους της Ματριόσα και της μητέρας της αναπτύσσοντας μια υποθετική λογομαχία. Καθένας μπορεί να αναλάβει το ρόλο με ένα νεύμα.

·         Τεχνική: Η καρέκλα των αποκαλύψεων- Η ψυχοσύνθεση του Σταυρόγκιν

Ένας παίκτης αναλαμβάνει τον ρόλο του Σταυρόγκιν, οι υπόλοιποι παίκτες του υποβάλουν ερωτήσεις.

·         Τεχνική: Τούνελ της συνείδησης

Οι παίκτες δημιουργούν ένα τούνελ με μια λευκή μακρόστενη γάζα ένας παίκτης αναλαμβάνει τον ρόλο του Σταυρόγκιν ακούγοντας τις συνειδήσεις των υπόλοιπων παικτών.

·         Τεχνική: Παγωμένη εικόνα- Κοινωνική, Φαντασιακή κατάσταση

Η ομάδα χωρίζεται σε τρεις υποομάδες και δημιουργεί τρεις παγωμένες εικόνες-στιγμιότυπα από το δραματικό περιβάλλον της εξομολόγησης.

Οι υπόλοιπες υποομάδες περιγράφουν και αποσυμβολοποιούν τις υπόλοιπες παγωμένες εικόνες.

·  Τεχνική: Στοχαστική διερεύνηση- Γραφή και ανάγνωση σε ρόλο-οπτική γωνία-αξιολόγηση

Στοχασμός και γραφή πάνω στο γράμμα του Σταυρόγκιν, ανάληψη ρόλων και γραφή σύμφωνα με τις στάσεις, τις αντιλήψεις και τη φαντασία του κάθε παίκτη.

·         Διεξοδική διερεύνηση των θεματικών σκηνών

·         Σκηνική παρουσίαση του θέματος (σε θεατρικό ρόλο)

·         Συνολική αξιολόγηση (ομαδική- ατομική)

Σταυρούλα Καρτσακλη